دنیای چشم نواز طرح های فرش دستباف ایران

طرح های فرش دستباف ایران

دنیای چشم نواز طرح های فرش دستباف ایران

فرش دستباف ایران را می توان به عنوان یکی از بهترین نمونه‌های فرش اصیل در جهان دانست. دنیای چشم نواز طرح های فرش دستباف ایران

طرح های مختلف این فرش ها هر یک می توانند بیانگر موارد مهم و قابل اشاره ای از جزئیات فرهنگی و برهه ای از تاریخ نیز به شمار آیند.

خصوصا طرح های فرش دستباف ایران که زیبایی ها و راز های تاریخی و فرهنگی بسیاری را در میان در تار و پود های خود نهفته دارد.

در این میان می توان به طرح های مختلفی همچون فرش گلستان، لچک ترنج، طرح و نقش شکارگاه و … اشاره کرد. در ادامه این مطلب با ما همراه باشید تا با جزئیات بیشتری از طرح های فرش دستباف ایران آشنا شوید.

طرح فرش دستباف
طرح فرش دستباف

مقدمه ای بر طرح های فرش دستباف ایران

طرح و نقش های گوناگونی که از دوره های گذشته ی تاریخ در میان ایرانیان رواج داشته است نیز مانند سایر آداب و رسوم ایران در طی گذر تاریخ دستخوش تغییر و تحولات زیادی شده است.

هنر دست هریک از مردمان ایران به وسیله ی طرح و نقش فرش ها در میان تار و پود های آن نقش بسته است.

طراحی هریک از این فرش ها حرف های بسیاری را برای گفتن دارند.

گاه رازهایی که فقط بافندگان از آن با خبر هستند. علاقمندان بسیاری نیز وجود دارند که دوست دارند اطلاعات زیادی را از طرح فرش ها به دست بیاورند.

طرح فرش دستباف
طرح فرش دستباف

 

طرح های فرش دستباف ایران

طرح های فرش دستباف ایران را می توان به طور کلی به ۱۹ گروه اصلی و فرعی تقسیم کرد. این ۱۹ گروه در ادامه آورده شده و به توضیح تعدادی از آن‌ها پرداخته شده است:

طرح ترکمن
طرح ترکمن

توضیح برخی طرح‌ها

  • طرح های آثار باستانی و ابنیه اسلامی

این طرح فرش دستباف ایران از اشکال هندسی، تزیینات و کاشی کاری های بکار رفته در ساختمان ها و بناهای مختلف الهام گرفته شده است. این طرح ها در طول تاریخ دچار دخل و تصرفاتی توسط بافندگان شده است که در نتیجه آن طرح های فرعی ایجاد شده.

طرح های آثار باستانی و ابنیه اسلامی
طرح های آثار باستانی و ابنیه اسلامی

از جمله طرح های فرعی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • مسجد شیخ لطف الله
  • محرابی کوفی
  • مسجد کبود
  • مقبره شیخ صفی
  • سردر امام زاده محروق
  • گنبد قابوس،
  • مسجد شاه اصفهان
  • تخت جمشید
  • طاق بستان
  • طاق کسری(ایوان مدائن)
  • زیرخاکی
  • طرح‌های شاه عباسی

یکی از معروف ترین طرح های فرش دستباف ایران طرح شاه عباسی است. اساس کلیه این طرح بر مبنای کاربرد گل معروف شاه عباسی می باشد.

طراحی این نوع فرش دستباف ایران متشکل از گل‌های شاه عباسی است که با وجود بندهای ختائی و گاهی ترکیب آن‌ها با اسلیمی‌ها توانسته طرح ها و نقش های بسیار زیبا و چشم نوازی را در فرش ایجاد کند. انواع طرح‌های فرعی این گروه عبارت از:

  • لچک ترنج شاه‌عباسی
  • افشان شاه عباسی
  • شاه عباسی درختی
  • شاه عباسی شیخ صفی
  • شاه عباسی جانوری و . . .
  • طرح‌های اسلیمی

طرح اصلی این نوع از فرش دستباف ایران متشکل از شاخه های دورانی در میان برگ ها است. این شاخه طرحی تجرید یافته از درخت می باشند. به طور کلی طرح‌های اسلیمی در فرش دستباف ایران انواع مختلفی دارد که معمولاً در بیشتر قالب ها این طرح تکرار می شود.

لازم به ذکر است که در برخی فرش ها این طرح مسلط است.

از جمله معروف‌ترین طرح‌های اسلیمی، اسلیمی دهن اژدر است. در در طراحی نقوش این نوع فرش انتهای هر شاخه به دو بخش متقارن منشعب شده و بدین ترتیب به شکل فکین اژدها به تصویر کشیده می‌شود. همچنین روی ساقه شاخه‌ها نیز با جوانه هایی در نقاط مختلف تزئین شده است.

اغلب به این جوانه ها را اسلیم گفته می‌شود.

در این خصوص می‌توان گفت واژه اسلیمی (اسلیم) به معنای جوانه بوده و ممکن است که این لغت مصغر اسلامی باشد.

چرا که در هنرهای اسلامی نیز از این طرح زیاد استفاده شده است.

طرح درختی و جانوری
طرح درختی و جانوری

این نوع طرح نیز در نتیجه تغییرات و دخل و تصرفات مختلف به گروه های فرعی مختلفی تقسیم شده است که عبارت‌اند از:

  • اسلیمی
  • اسلیمی بندی
  • اسلیمی شکسته
  • اسلیمی دهان اژدر
  • اسلیمی لچک ترنج
  • اسلیمی ترنج دار
  • اسلیمی ماری

 

  • افشان

طرح افشان در فرش های دستباف ایران به این شکل است که گل و برگ ها و شاخه ها به طور پراکنده و فاقد هر نوع پیوستگی با سایر طرح ها در متن فرش افشانده شده اند.

نام گذاری این طرح به نام افشان نیز به همین دلیل است.

 

طرح فرش دستباف افشان
طرح فرش دستباف افشان

در این طرح نیز مانند موارد پیشین تغییراتی ایجاد شده و طرح های فرعی بسیاری از آن منشعب شده است.

طرح های از جمله:

  • افشان اسلیمی
  • افشان ختائی
  • افشان بندی
  • افشان شکسته
  • افشان گل اناری
  • افشان شاه عباسی
  • افشان شاخه پیچ
  • افشان دسته گل
  • افشان حیوان دار
  •  افشان ترنج دار
  • بته‌ای (بته جقه)

طرح بته ای در فرش های دست بافت ایرانی، نوع تجرید یافته درخت سرو است.

دقیقا همان بته های سرکج و زیبای فرش ایران که به بته جقه شهرت پیدا کرده اند. در این نوع طرح اندازه و اشکال مختلفی دیده می شود.

طرح فرش دستباف بته جقه ای
طرح فرش دستباف بته جقه ای

از جمله معروفترین طرح‌های بته ای می‌توان به موراد زیر اشاره کرد:

  • بته جقه
  • بته شاخ گوزن
  • بته ترمه
  • سرابندی
  • بته خرقه ای
  • بته قلمکار اصفهان
  • هشت گل
  • بته کردستانی یا هشت بته
  • بته میر شکسته
  • بته لچک ترنج
  • بته سنندج
  • بته افشاری
  • بته بازوبندی
  • بوته بادامی

دنیای چشم نواز طرح های فرش دستباف ایران

ابوالفضل امیری
ارسال دیدگاه